فلسفه انقلاب مصر با عنوان اصلی «فلسفة الثورة»، یکی از شناختهشدهترین آثار سیاسی جمال عبدالناصر، سیاستمدار و رئیسجمهور مصر، است. این کتاب از مهمترین متونی است که برای شناخت اندیشههای سیاسی عبدالناصر، نگاه او به انقلاب ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲ و تصویری که رهبران انقلاب مصر از آینده کشور و جهان عرب داشتند، مورد توجه قرار گرفته است. نخستین چاپ مستقل عربی کتاب در سال ۱۹۵۴ توسط دارالمعارف در قاهره منتشر شد و نسخه ثبتشده آن حدود ۸۰ صفحه دارد.
با این حال، داستان شکلگیری «فلسفه انقلاب» اندکی پیچیدهتر از تاریخ چاپ کتاب است. متن اصلی ابتدا به صورت سه مقاله مطبوعاتی در روزنامه مصری «آخر ساعة» منتشر شد. این سه بخش در فاصله اوت ۱۹۵۳ تا ژانویه ۱۹۵۴ انتشار یافتند و بعدها در قالب کتاب گردآوری شدند. پژوهشهای جدید نیز بر همین روند انتشار تأکید کردهاند و این موضوع را برای فهم زمینه تاریخی اثر مهم میدانند.
معرفی کتاب فلسفه انقلاب مصر اثر جمال عبدالناصر
«فلسفه انقلاب مصر» برخلاف آنچه ممکن است از عنوان آن برداشت شود، یک کتاب فلسفی به معنای دانشگاهی و کلاسیک نیست. عبدالناصر در این اثر به دنبال ارائه یک نظام فلسفی منسجم درباره هستی، معرفت یا اخلاق نیست؛ بلکه تلاش میکند درباره منطق، زمینه، اهداف و چشمانداز انقلاب مصر سخن بگوید. به همین دلیل، این کتاب را باید بیشتر اثری سیاسی، تاریخی و ایدئولوژیک دانست.
عبدالناصر در این نوشته به انقلاب ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲ نگاه میکند و میکوشد آن را در امتداد مبارزات تاریخی مردم مصر برای استقلال و حاکمیت بر سرنوشت خویش قرار دهد. از دیدگاه او، رخدادهای سیاسی ناگهان و بدون زمینه تاریخی پدید نمیآیند؛ بلکه حاصل انباشتهشدن تجربهها، نارضایتیها، آرمانها و تلاشهای نسلهای پیشین هستند. همین نگاه تاریخی یکی از محورهای مهم کتاب است.
کتاب همچنین تلاش میکند میان یک «کودتای نظامی» و آنچه عبدالناصر «انقلاب» میداند تمایز ایجاد کند. در روایت عبدالناصر، حرکت افسران آزاد صرفاً جابهجایی قدرت در رأس حکومت نبود، بلکه قرار بود زمینه دگرگونی سیاسی و اجتماعی مصر را فراهم کند. پژوهشهای تاریخی درباره متن نیز نشان میدهند که یکی از مسائل اصلی آن، تأکید بر این بود که حرکت ارتش در سال ۱۹۵۲ باید «انقلاب» تلقی شود، نه صرفاً کودتا.
زمینه تاریخی نگارش کتاب
برای درک بهتر کتاب فلسفه انقلاب مصر باید به شرایط مصر در دهههای پیش از انقلاب ۱۹۵۲ توجه کرد. مصر در آن دوره با مسائل مختلفی از جمله نفوذ بریتانیا، ضعف ساختار سیاسی، مسئله سلطنت، نابرابری اجتماعی و مسئله استقلال ملی روبهرو بود. در چنین فضایی، گروهی از افسران ارتش که بعدها با عنوان «افسران آزاد» شناخته شدند، به این نتیجه رسیدند که ساختار موجود نیازمند تغییر اساسی است.
در ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲، افسران آزاد به رهبری محمد نجیب و با نقش محوری جمال عبدالناصر قدرت را در دست گرفتند و روندی آغاز شد که سرانجام به پایان سلطنت در مصر انجامید. چندی بعد، مصر به جمهوری تبدیل شد و عبدالناصر به تدریج به مهمترین چهره سیاسی کشور بدل شد.
«فلسفه انقلاب» در همین فضای سیاسی نوشته شد؛ یعنی زمانی که حکومت جدید هنوز در حال تثبیت موقعیت خود بود و درباره ماهیت و اهداف انقلاب، رابطه ارتش با جامعه و آینده سیاسی مصر بحثهای فراوانی وجود داشت. از این منظر، کتاب را میتوان نوعی تلاش برای توضیح و تفسیر انقلاب از درون ساختار سیاسی جدید دانست.
انقلاب ۲۳ ژوئیه از نگاه جمال عبدالناصر
یکی از مهمترین موضوعات کتاب، توضیح این مسئله است که چرا انقلاب مصر به وجود آمد. عبدالناصر انقلاب را محصول یک حادثه منفرد نمیداند و ریشههای آن را در تاریخ مبارزات سیاسی مصر جستوجو میکند. در متن، تاریخ مبارزه ملی مصر به صورت زنجیرهای از تجربهها و تلاشهای نسلهای مختلف دیده میشود.
این نگاه باعث میشود انقلاب ۱۹۵۲ در روایت عبدالناصر صرفاً یک عملیات نظامی نباشد. ارتش در این روایت نقش نیرویی را پیدا میکند که در شرایط خاص تاریخی وارد میدان شده و مدعی است برای تحقق خواستههای گستردهتر جامعه دست به اقدام زده است.
از همینجا یکی از مفاهیم مهم کتاب شکل میگیرد: انقلاب بهعنوان وسیلهای برای بازیابی استقلال و اختیار سیاسی مصر. عبدالناصر میکوشد نشان دهد که استقلال واقعی صرفاً با تغییر یک مقام یا حکومت به دست نمیآید، بلکه به دگرگونی روابط سیاسی، اجتماعی و بینالمللی نیز نیاز دارد.
مصر، جهان عرب و مسئله فلسطین
نگاه عبدالناصر در «فلسفه انقلاب» تنها به مرزهای مصر محدود نمیشود. او موقعیت مصر را در محیط گستردهتر عربی و منطقهای بررسی میکند. مصر از نظر جمعیتی، فرهنگی و سیاسی یکی از مهمترین کشورهای عربی بود و عبدالناصر نیز به تدریج سیاستی را دنبال کرد که نقش منطقهای مصر را پررنگتر میکرد.
مسئله فلسطین نیز در اندیشه سیاسی عبدالناصر جایگاه مهمی داشت. شکست اعراب در جنگ ۱۹۴۸ از جمله تجربههایی بود که بر نسل افسران مصری تأثیر گذاشت. خود عبدالناصر نیز در جنگ فلسطین حضور داشت و تجربه آن جنگ در شکلگیری نگاه سیاسی او بیتأثیر نبود.
در «فلسفه انقلاب»، مسئله فلسطین و موقعیت کشورهای عربی بخشی از تصویری بزرگتر هستند که عبدالناصر از جایگاه مصر در منطقه ترسیم میکند. از این منظر، استقلال مصر با تحولات جهان عرب و مقابله با نفوذ قدرتهای خارجی پیوند پیدا میکند.
استعمار و استقلال ملی در فلسفه انقلاب
یکی از کلیدواژههای اساسی برای فهم آثار سیاسی عبدالناصر، مفهوم استقلال ملی است. در «فلسفه انقلاب» نیز استقلال صرفاً به معنای خروج نیروهای خارجی از خاک کشور تعریف نمیشود. مسئله اصلی، دستیابی مصر به اختیار سیاسی و توانایی تصمیمگیری مستقل درباره آینده خود است.
در این چارچوب، نفوذ بریتانیا و حضور آن در مسائل سیاسی مصر اهمیت ویژهای پیدا میکند. عبدالناصر معتقد بود کشوری که در تصمیمهای اساسی خود تحت تأثیر قدرت خارجی باشد، هنوز به استقلال کامل دست نیافته است.
همین اندیشه بعدها در سیاست خارجی عبدالناصر نیز انعکاس پیدا کرد و در رویدادهایی مانند بحران سوئز اهمیت بیشتری یافت. بنابراین «فلسفه انقلاب» را میتوان یکی از متونی دانست که در آن بنیانهای فکری سیاست ملیگرایانه عبدالناصر به شکل نسبتاً مستقیم بیان شده است.
عدالت اجتماعی و انقلاب مصر
موضوع دیگری که در خواندن کتاب اهمیت دارد، مسئله عدالت اجتماعی است. انقلاب مصر تنها با شعار استقلال سیاسی تعریف نمیشد. مسئله ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور نیز برای رهبران جدید اهمیت داشت.
مصر جامعهای با شکافهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجه بود و بخش بزرگی از زمینهای کشاورزی در اختیار گروه کوچکی از مالکان قرار داشت. اصلاحات ارضی که پس از انقلاب آغاز شد، یکی از مهمترین اقدامات حکومت جدید بود. «فلسفه انقلاب» را نیز میتوان در چارچوب فکری همین دوره خواند؛ دورهای که استقلال سیاسی، اصلاحات اجتماعی و ایجاد نظم جدید در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند.
پژوهشهای جدید درباره این اثر نیز بر پیوند میان متن عبدالناصر و موضوعاتی مانند عدالت اجتماعی، مبارزه ملی و فرهنگ تأکید کردهاند.
ساختار و سبک نگارش کتاب
«فلسفه انقلاب مصر» کتابی نسبتاً کوتاه است و حجم آن با بسیاری از آثار نظری سیاسی قابل مقایسه نیست. چاپ عربی دارالمعارف در سال ۱۹۵۴ در حدود ۸۰ صفحه بوده است.
سبک نوشته نیز بیشتر به یک تأمل سیاسی و تاریخی شباهت دارد تا یک رساله دانشگاهی. عبدالناصر از تجربههای شخصی و تاریخی سخن میگوید، درباره انقلاب و اهداف آن تأمل میکند و تلاش دارد تصویری کلی از شرایط مصر ارائه دهد. همین ویژگی سبب شده است کتاب برای کسانی که میخواهند مستقیماً با زبان و نگاه سیاسی عبدالناصر آشنا شوند، اهمیت خاصی داشته باشد.
عنوان «فلسفه» نیز در خود متن با احتیاط مطرح میشود. عبدالناصر تأکید میکند که بررسی کامل فلسفه انقلاب نیازمند مطالعه عمیقتر ریشههای تاریخی آن است. بنابراین، اثر را نباید یک نظریه نهایی و جامع درباره انقلاب دانست؛ بلکه بیشتر باید آن را نوعی بازشناسی و توضیح سیاسی از تجربه انقلاب ۱۹۵۲ در نظر گرفت.
اهمیت کتاب برای شناخت ناصریسم
اهمیت «فلسفه انقلاب مصر» فقط در اطلاعات تاریخی آن درباره انقلاب ۱۹۵۲ نیست. این کتاب به خواننده کمک میکند با برخی از مفاهیمی آشنا شود که بعدها در اندیشه سیاسی عبدالناصر و ناصریسم اهمیت پیدا کردند؛ مفاهیمی مانند ملیگرایی عربی، استقلال، مبارزه با استعمار، عدالت اجتماعی و نقش مصر در جهان عرب.
البته باید میان متن سالهای نخست حکومت عبدالناصر و سیاستهای سالهای بعد او تفاوت گذاشت. «فلسفه انقلاب» در مقطعی نوشته شد که جمهوری جدید مصر هنوز در حال شکلگیری بود. از همین رو، مطالعه آن در کنار منابع تاریخی دیگر میتواند تصویر دقیقتری از تحول اندیشه و سیاست عبدالناصر ارائه دهد.
این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ معاصر مصر، تاریخ خاورمیانه، ملیگرایی عربی، جنبشهای ضداستعماری و تاریخ سیاسی قرن بیستم اهمیت دارد. همچنین کسانی که درباره زندگی و اندیشه جمال عبدالناصر مطالعه میکنند، با خواندن این اثر به یکی از منابع اولیه مهم برای شناخت نگاه او به انقلاب دسترسی پیدا میکنند.
اهمیت دیگر کتاب در این است که متن از زبان یکی از مهمترین رهبران سیاسی جهان عرب در قرن بیستم نوشته شده است. بنابراین حتی اگر خواننده با تمام برداشتهای عبدالناصر موافق نباشد، مطالعه مستقیم نوشته او برای فهم چگونگی توضیح انقلاب مصر از سوی رهبران آن، ارزش تاریخی دارد.
دانلود چند کتاب دیگر:
اسلام و سوسیالیسم در مصر
تاریخ دنیای قدیم
مومیاییهای مصر
جنگهای صلیبی
The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses
درباره جمال عبدالناصر
جمال عبدالناصر در سال ۱۹۱۸ در اسکندریه مصر متولد شد و در سال ۱۹۷۰ درگذشت. او از افسران آزاد مصر بود و پس از انقلاب ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲ به تدریج به قدرتمندترین چهره سیاسی کشور تبدیل شد. عبدالناصر از سال ۱۹۵۶ رئیسجمهور مصر بود و تا زمان مرگ در این سمت باقی ماند. نام او با ملیگرایی عربی، سیاستهای ضداستعماری، اصلاحات اجتماعی و نقش فعال مصر در تحولات خاورمیانه پیوند خورده است.
«فلسفه انقلاب» یکی از معدود آثاری است که امکان مطالعه مستقیم دیدگاههای سیاسی او را فراهم میکند و از همین رو همچنان در پژوهشهای مربوط به تاریخ سیاسی مصر و خاورمیانه مورد توجه قرار دارد. نسخههای مختلف این اثر در دهههای بعد نیز منتشر شدند و به زبانهای گوناگون ترجمه شدند.
کتاب «فلسفه انقلاب مصر» برای خوانندهای که به تاریخ معاصر مصر، جمال عبدالناصر، انقلاب ۱۹۵۲، ملیگرایی عربی و تحولات سیاسی خاورمیانه علاقه دارد، اثری کوتاه اما قابل تأمل است؛ اثری که بیش از آنکه یک کتاب نظری دانشگاهی باشد، سندی فکری از نگاه یکی از مهمترین رهبران سیاسی جهان عرب به انقلاب و آینده کشورش به شمار میرود.
دانلود کتاب فلسفه انقلاب مصر (PDF)
کتاب فلسفه انقلاب مصر اثر جمال عبدالناصر را میتوان یکی از متون مهم برای شناخت انقلاب ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۲ و شکلگیری اندیشه سیاسی حکومت جدید مصر دانست. این اثر درباره فلسفه به معنای تخصصی کلمه نیست، بلکه تلاشی است برای توضیح ریشهها، اهداف و چشمانداز انقلابی که سلطنت مصر را کنار زد و کشور را وارد مرحلهای تازه کرد.
عبدالناصر در این کتاب از استقلال مصر، مبارزه با نفوذ خارجی، جایگاه جهان عرب، مسئله فلسطین، عدالت اجتماعی و نقش ارتش در تحولات سیاسی سخن میگوید. متن نخست در قالب سه مقاله مطبوعاتی در سالهای ۱۹۵۳ و ۱۹۵۴ منتشر شد و سپس در قالب کتاب درآمد؛ نخستین چاپ مستقل آن نیز در سال ۱۹۵۴ توسط دارالمعارف منتشر شد.
به همین دلیل، «فلسفه انقلاب مصر» برای مطالعه تاریخ مصر معاصر و فهم فضای فکری و سیاسی دهه ۱۹۵۰ اهمیت ویژهای دارد. این کتاب را میتوان در کنار دیگر منابع تاریخی درباره انقلاب مصر، ناصریسم، جنبشهای ملیگرای عربی و تحولات خاورمیانه مطالعه کرد تا تصویری چندجانبهتر از این دوره به دست آید.
شناسنامه کتاب
نام کتاب: فلسفه انقلاب مصر
نویسنده: جمال عبدالناصر
مترجم: مهدی سمسار
سال چاپ: ۱۳۵۰ خورشیدی
فرمت کتاب: PDF
زبان کتاب: پارسی
حجم کتاب: کمابیش ۷ مگابایت
تعداد صفحات: ۶۶ برگ الکترونیکی
توضیحات کتاب به زبان انگلیسی:
Gamal Abdel Nasser’s The Philosophy of the Revolution is an important political text for understanding the Egyptian Revolution of 1952 and the ideas that shaped Nasser’s vision of Egypt, Arab nationalism, national independence, social justice, and resistance to foreign influence. First published as a series of articles and later issued as a book, the work remains a valuable primary source for studying modern Egyptian and Middle Eastern political history.
برای دانلود این کتاب، ابتدا باید عضو سایت بشوید.
پس از عضویت، لینک دانلود این کتاب و همهی کتابهای سایت برای شما فعال میشوند.
(قبلا عضو شدهاید؟ وارد شوید)
