کتاب نایاب و قدیمی تاریخ قرآن مجید، دربردارنده تاریخ مختصری از زندگانی پیامبر اسلام (ص)، و همچنین رویدادهایی که از وحی آیات و کتابت و گردآوری و ترتیب آیات گذشته است، تالیف سیدمحمدعلی نقوی میباشد. این کتاب در سال ۱۳۲۸ خورشیدی منتشر گردیده است.
فصلهای کتاب
- مقدمه
- تشبیه نور نبوت و ظهور آن در افق ظلمت و جهالت و نادانی به نور خورشید
- ولادت باسعادت پیغمبر اسلام (ص)
- اوضاع جهان در هنگام ظهور پیامبر
- خلاصه تاریخ زندگانی حضرت محمد (ص)
- تاریخ قرآن
- ابتدای نزول قرآن
- اوقات نزول قرآن
- پیغمبر اسلام، آیات قرآن را پس از نزول برای صحابه میخواندند.
- تشریح و توضیح حدیث سبعه احرف
- نویسندگانی که به امر پیامبر، قرآن را مینوشتند، چه کسانی بودند؟
- چگونه قرآن جمع میشد و بر روی چه نوشته میشد؟
- چه کسانی قرآن را جمعآوری میکردند؟
- سورههای مکی و مدنی و تاریخ نزول آیات
- قرآن در زمان ابوبکر و عمر
- قرآن در زمان عثمان
- ترتیب سورههای قرآن بر پایه کتابت حضرت علی (ع)
- ترتیب سورههای قرآن مطابق مصحف ابی ابن کعب
- ترتیب سورههای قرآن مطابق مصحف عبدالله ابن مسعود
- ترتیب سورههای قرآن مطابق مصحف عبدالله ابن عباس
- ترتیب سورههای قرآن مطابق مصحف امام جعفر صادق (ع)
- اعراب و نقطهگذاری قرآن
- تاریخ ترجمه قرآن به زبانهای غیرعربی
- ترتیب سورههای مکی و مدنی بر پایه پژوهشهای نولدکه
- گفتگو در فواتح بعضی سورههای قرآن مجید
معرفی کتاب تاریخ قرآن مجید اثر سیدمحمدعلی نقوی
کتاب نایاب و قدیمی تاریخ قرآن مجید، تألیف سیدمحمدعلی نقوی، اثری تاریخی و پژوهشی درباره قرآن کریم و روند شکلگیری و انتقال آن در نخستین دوره تاریخ اسلام است. این کتاب در سال ۱۳۲۸ خورشیدی منتشر شده و از جمله آثاری است که با نگاهی تاریخی، مجموعهای از مباحث مربوط به زندگی پیامبر اسلام (ص)، آغاز نزول وحی، کتابت آیات، گردآوری قرآن و ترتیب سورهها را در کنار یکدیگر بررسی میکند.
اهمیت این کتاب تنها در موضوع آن خلاصه نمیشود؛ قدیمی بودن اثر نیز به آن ارزش تاریخی ویژهای میبخشد. کتابی که در دهههای نخست سده چهاردهم خورشیدی درباره تاریخ قرآن نوشته و منتشر شده، علاوه بر محتوای دینی خود میتواند بازتابی از شیوه نگارش، نگاه پژوهشی و ادبیات مذهبی آن دوره نیز باشد. از این منظر، تاریخ قرآن مجید برای علاقهمندان به تاریخ قرآن، مطالعات اسلامی، نسخههای قدیمی و آثار مذهبی تاریخی، اثری قابل توجه است.
موضوع اصلی کتاب، چنانکه از عنوان و فهرست مطالب آن پیداست، بررسی مسیر تاریخی قرآن از زمان نزول نخستین آیات تا مراحل کتابت، گردآوری، تنظیم و ترجمه آن است. نویسنده برای رسیدن به این موضوع، ابتدا زمینه تاریخی ظهور پیامبر اسلام را بررسی میکند و سپس به سراغ تاریخ قرآن و مسائل مرتبط با آن میرود.
آغاز کتاب؛ نگاهی به ظهور پیامبر اسلام
کتاب با مقدمهای آغاز میشود که در آن نویسنده با بیانی ادبی و تشبیهی، ظهور نور نبوت را در برابر فضای ظلمت، جهالت و نادانی تصویر میکند. این شیوه آغاز کردن، نشان میدهد که کتاب صرفاً یک گزارش خشک تاریخی نیست، بلکه نویسنده در بیان مطالب از ادبیات دینی و توصیفی نیز بهره گرفته است.
پس از مقدمه، موضوع ولادت باسعادت پیامبر اسلام (ص) مطرح میشود. نویسنده سپس شرایط جهان در هنگام ظهور پیامبر را مورد توجه قرار میدهد و تصویری کلی از اوضاع روزگار ارائه میکند. این بخش زمینهای برای ورود به زندگی حضرت محمد (ص) و سپس بحث اصلی کتاب، یعنی تاریخ قرآن، فراهم میآورد.
خلاصه تاریخ زندگانی حضرت محمد (ص)
یکی از بخشهای کتاب به خلاصه تاریخ زندگی پیامبر اسلام اختصاص دارد. پرداختن به زندگی پیامبر در این اثر از آن جهت اهمیت دارد که تاریخ قرآن از تاریخ رسالت پیامبر جدا نیست. نزول قرآن در طول دوران رسالت اتفاق افتاد و آیات در ارتباط با حوادث، شرایط و نیازهای جامعه نخستین مسلمانان نازل شدند.
بنابراین، نویسنده ابتدا مروری بر زندگانی حضرت محمد (ص) ارائه میکند و سپس خواننده را وارد بحث نزول قرآن میسازد. این ترتیب موضوعی باعث میشود مباحث مربوط به قرآن در یک زمینه تاریخی و روایی قرار بگیرند.
تاریخ قرآن و آغاز نزول وحی
بخش اصلی کتاب با عنوان تاریخ قرآن به موضوع آغاز نزول قرآن میپردازد. نویسنده درباره ابتدای نزول قرآن و زمانهایی که آیات در آن نازل میشدند بحث میکند.
موضوع اوقات نزول قرآن نیز از مباحث مورد توجه کتاب است. قرآن در یک زمان واحد و در قالب یک کتاب کامل در اختیار مسلمانان قرار نگرفت، بلکه آیات در طول دوران رسالت پیامبر نازل شدند. همین مسئله، موضوعاتی مانند حفظ آیات، کتابت آنها، ترتیب آیات و در نهایت گردآوری قرآن را به وجود میآورد که بخش قابل توجهی از کتاب به بررسی آنها اختصاص دارد.
کتابت آیات قرآن در زمان پیامبر
یکی از موضوعات مهم در تاریخ قرآن مجید، مسئله کتابت آیات پس از نزول است. در فهرست مطالب کتاب، بخشی با این مضمون وجود دارد که پیامبر اسلام (ص) آیات قرآن را پس از نزول برای صحابه میخواندند.
این موضوع، خواننده را با یکی از مهمترین مراحل انتقال قرآن در نخستین جامعه اسلامی روبهرو میکند؛ یعنی مرحلهای که وحی دریافت میشد، به مسلمانان ابلاغ میگردید و برای حفظ و انتقال آن مورد توجه قرار میگرفت.
پس از این بحث، نویسنده به سراغ نویسندگانی میرود که به امر پیامبر قرآن را مینوشتند. این بخش از کتاب اهمیت ویژهای دارد، زیرا مسئله کتابت قرآن یکی از موضوعات اساسی در بررسی تاریخ انتقال متن قرآن است.
جمعآوری قرآن؛ از نوشتههای پراکنده تا مصحف
یکی از مهمترین بخشهای کتاب به این پرسش اختصاص دارد که قرآن چگونه جمع میشد و بر روی چه موادی نوشته میشد. این موضوع از جنبه تاریخی اهمیت فراوانی دارد، زیرا در بررسی تاریخ قرآن، علاوه بر خود آیات، باید به شیوه ثبت و نگهداری آنها نیز توجه کرد.
نویسنده سپس به این پرسش میپردازد که چه کسانی قرآن را جمعآوری میکردند. بنابراین، کتاب از مرحله نزول و کتابت آیات عبور کرده و وارد مرحله گردآوری میشود؛ مرحلهای که در تاریخ قرآن از مباحث مهم و گاه پیچیده به شمار میرود.
سورههای مکی و مدنی
موضوع سورههای مکی و مدنی و تاریخ نزول آیات نیز جایگاه مهمی در ساختار کتاب دارد. شناخت مکی و مدنی بودن سورهها برای مطالعه تاریخ قرآن اهمیت زیادی دارد، زیرا آیات قرآن در شرایط تاریخی و اجتماعی متفاوتی نازل شدهاند.
تفکیک میان دوره مکی و مدنی، امکان بررسی تاریخی و زمانی آیات را فراهم میکند. به همین دلیل، نویسنده در ادامه کتاب به این مسئله توجه کرده و در بخشهای پایانی نیز ترتیب سورههای مکی و مدنی را بر پایه پژوهشهای نولدکه مورد بررسی قرار میدهد.
قرآن در زمان ابوبکر و عمر
یکی دیگر از مباحث تاریخی کتاب، بررسی وضعیت قرآن در دوره ابوبکر و عمر است. این بخش در ادامه بحث گردآوری قرآن قرار میگیرد و به یکی از دورههای مهم تاریخ انتقال و تنظیم قرآن میپردازد.
پس از آن، نویسنده به موضوع قرآن در زمان عثمان میرسد. این بخش به دلیل ارتباط با مسئله مصاحف و روند یکسانسازی قرائت و کتابت قرآن در تاریخ اسلام، جایگاه ویژهای در ساختار کلی کتاب دارد.
مصحفهای منسوب به شخصیتهای اسلامی
از ویژگیهای قابل توجه کتاب، پرداختن به ترتیب سورههای قرآن در مصحفهای منسوب به شخصیتهای مختلف است. نویسنده ترتیب سورهها را بر پایه کتابت حضرت علی (ع) بررسی میکند و سپس به ترتیب سورهها مطابق مصحف ابی بن کعب، عبدالله بن مسعود، عبدالله بن عباس و امام جعفر صادق (ع) میپردازد.
این بخش نشان میدهد که کتاب تنها به روایت کلی تاریخ قرآن بسنده نکرده، بلکه به مسئله ترتیب سورهها و اختلاف یا تفاوتهای مطرحشده درباره مصاحف نیز توجه داشته است.
برای پژوهشگری که به تاریخ نسخههای قرآنی، ترتیب سورهها و روایتهای تاریخی مربوط به مصاحف علاقه دارد، این قسمت میتواند از بخشهای قابل توجه کتاب باشد.
اعراب و نقطهگذاری قرآن
موضوع دیگری که در کتاب مورد بررسی قرار گرفته، اعراب و نقطهگذاری قرآن است. این مسئله بخشی از تاریخ تحول نوشتار قرآنی به شمار میرود و به خواننده نشان میدهد که شیوه نگارش متن قرآن در طول تاریخ چگونه با نیازهای زبانی و آموزشی جامعه مسلمانان ارتباط پیدا کرده است.
بحث اعراب و نقطهگذاری، در کنار مسئله کتابت و جمعآوری، تصویری گستردهتر از تاریخ انتقال مکتوب قرآن ارائه میدهد.
ترجمه قرآن به زبانهای غیرعربی
نویسنده در ادامه، تاریخ ترجمه قرآن به زبانهای غیرعربی را نیز مورد توجه قرار میدهد. این بخش از کتاب از آن جهت اهمیت دارد که نشاندهنده گسترش قرآن فراتر از جامعه عربزبان و شکلگیری تلاشهایی برای انتقال مفاهیم آن به زبانهای دیگر است.
قرار گرفتن این بحث در کنار مباحث مربوط به نزول، کتابت، گردآوری و تنظیم قرآن، دامنه تاریخی کتاب را از نخستین مراحل پیدایش متن تا دورههای بعدی گسترش میدهد.
پژوهشهای نولدکه درباره ترتیب سورهها
در بخش پایانی کتاب، نویسنده به ترتیب سورههای مکی و مدنی بر پایه پژوهشهای نولدکه میپردازد. این موضوع نشان میدهد که کتاب تنها به منابع و دیدگاههای سنتی درباره تاریخ قرآن محدود نمانده و به پژوهشهای جدیدتر درباره ترتیب تاریخی سورهها نیز توجه کرده است.
نولدکه از پژوهشگرانی است که مطالعات گستردهای درباره تاریخ قرآن انجام داده و دیدگاههای او در پژوهشهای قرآنی اهمیت تاریخی دارد. قرار گرفتن این بحث در پایان کتاب، مخاطب را با یکی از شیوههای مطالعه تاریخی ترتیب سورهها آشنا میکند.
گفتوگو درباره فواتح سورههای قرآن
آخرین موضوع فهرست کتاب، گفتگو در فواتح بعضی سورههای قرآن مجید است. فواتح برخی سورهها، از جمله حروف مقطعه، از مباحثی هستند که در تاریخ تفسیر و مطالعات قرآنی مورد توجه قرار گرفتهاند.
پرداختن به این موضوع در پایان کتاب، نشان میدهد که اثر علاوه بر تاریخ نزول و گردآوری قرآن، به برخی مسائل خاص و بحثبرانگیز مربوط به ساختار و آغاز سورهها نیز توجه داشته است.
همچنین بنگرید به کتابهای زیر:
قرآن مبین
چرا قرآن کریم، سخن پروردگار متعال و معجزه است
تفسیر طبری
طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
حقایق علمی قرآن
دانلود کتاب تاریخ قرآن مجید (PDF)
تاریخ قرآن مجید اثر سیدمحمدعلی نقوی کتابی قدیمی و ارزشمند برای علاقهمندان به تاریخ قرآن و مطالعات اسلامی است که در سال ۱۳۲۸ خورشیدی منتشر شده است. ساختار اثر از زندگی و زمانه پیامبر اسلام (ص) آغاز میشود و سپس به موضوعاتی همچون آغاز نزول قرآن، زمان نزول آیات، کتابت وحی، نویسندگان قرآن، شیوه جمعآوری، سورههای مکی و مدنی، وضعیت قرآن در دوره خلفای نخستین، ترتیب مصاحف منسوب به برخی شخصیتهای اسلامی، اعراب و نقطهگذاری، ترجمه قرآن و پژوهشهای مربوط به ترتیب سورهها میرسد.
ارزش این کتاب برای خواننده امروز تنها در اطلاعات دینی و تاریخی آن نیست؛ قدمت انتشار آن نیز باعث میشود با اثری از ادبیات پژوهشی مذهبی ایران در نیمه نخست قرن چهاردهم خورشیدی روبهرو باشیم. از همین رو، نسخه دیجیتال یا چاپی این کتاب میتواند برای پژوهشگران تاریخ قرآن، علاقهمندان به کتابهای مذهبی قدیمی و کسانی که به مطالعه آثار تاریخی درباره علوم قرآنی علاقه دارند، منبعی جالب و قابل توجه باشد.
اگر به دنبال مطالعه یک کتاب قدیمی درباره تاریخ قرآن هستید که مباحث مربوط به نزول، کتابت، جمعآوری، ترتیب و انتقال قرآن را در کنار زندگی پیامبر اسلام (ص) بررسی کرده باشد، تاریخ قرآن مجید سیدمحمدعلی نقوی اثری است که میتواند تصویری از شیوه پرداختن نویسندگان ایرانی به این موضوع در دهههای گذشته ارائه دهد.
شناسنامه کتاب
نام کتاب: تاریخ قرآن مجید
نویسنده: محمدعلی نقوی
سال چاپ: ۱۳۲۸ خورشیدی
فرمت کتاب: PDF
زبان کتاب: پارسی
حجم کتاب: کمابیش ۹ مگابایت
تعداد صفحات: ۹۹ برگ الکترونیکی
برای دانلود این کتاب، ابتدا باید عضو سایت بشوید.
پس از عضویت، لینک دانلود این کتاب و همهی کتابهای سایت برای شما فعال میشوند.
(قبلا عضو شدهاید؟ وارد شوید)
