کتاب صور فلکی شمالی، یک متن مهم و دقیق از صورتهای فلکی شمالی است که برای اهداف علمی تهیه شده است. محتوای آن شامل توصیفات نجومی، خاستگاههای اسطورهای و اشارات شعری به این صورتهای فلکی است. زبان به کار رفته فارسی است.
معرفی PDF صور فلکی شمالی
کتاب به بخشهایی تقسیم شده که هر کدام به صورت فلکی خاصی اختصاص داده شده است. مقدمه بیان می کند که شاعر، خاقانی، در اشعار خود به بیست و یک صورت فلکی اشاره کرده و آنها را «بیست و یک پیکر، بیست و یک خلتش (اصطلاحی احتمالا مرتبط با پیکره های نجومی یا متنی) و بیست و یک وِشّاق (ناظران یا ردیابان)» توصیف کرده است. سپس این صورتهای فلکی را فهرست می کند.
نجوم، مطالعه علمی اجرام آسمانی و پدیدههایی است که منشأ آنها خارج از جو زمین است. این علم شامل مطالعه ستارگان، سیارات، دنبالهدارها، کهکشانها و کل کیهان است. از دوران باستان، انسانها با شگفتی به آسمان شب نگاه کرده و تلاش کردهاند تا الگوها و حرکات اجرام آسمانی را درک کنند. این مشاهدات ابتدایی، پایههای اولیه نجوم را شکل دادند و منجر به ایجاد تقویمها، دریانوردی و درک چرخههای طبیعی شدند. با گذشت زمان و با پیشرفت ابزارها و روشهای مشاهده، نجوم از مشاهده صرف به علمی دقیق و مبتنی بر اصول فیزیک و ریاضی تبدیل شد.
تاریخچه نجوم
تاریخچه ستارهشناسی را میتوان به چند دوره کلیدی تقسیم کرد. دوران باستان شاهد تلاشهای اولیه برای دستهبندی ستارگان و درک حرکات ظاهری آنها توسط تمدنهایی چون سومریان، بابلیان، مصریان، یونانیان و چینیها بود. در این دوره، مدلهای زمینمرکزی مانند مدل بطلمیوسی غالب بودند. اما با ظهور عصر رنسانس، انقلاب کوپرنیکی با معرفی مدل خورشیدمرکزی، دیدگاه ما را نسبت به جایگاه زمین در کیهان دگرگون کرد. دانشمندانی چون کپلر با قوانین حرکت سیارات و گالیلئو با استفاده از تلسکوپ، درک ما را از منظومه شمسی و عظمت کیهان به طور چشمگیری گسترش دادند.
در دوران مدرن، با توسعه تلسکوپهای قدرتمندتر، فنّاوریهای فضایی و ابزارهای پیشرفتهتر مانند طیفسنجها، ستارهشناسی وارد مرحلهای نوین شد. نیوتن با قانون گرانش عمومی خود، پایههای فیزیک کلاسیک را بنا نهاد که به درک حرکت اجرام آسمانی کمک شایانی کرد. در قرن بیستم، نظریههای نسبیت انیشتین و کشف انبساط کیهان توسط هابل، چشمانداز ما را نسبت به کیهان گسترش داد و منجر به شکلگیری کیهانشناسی مدرن شد. امروزه، ستارهشناسی با کاوش در اعماق فضا، به دنبال پاسخ به سوالات اساسی در مورد پیدایش کیهان، حیات فرازمینی و سرنوشت نهایی آن است.
خلاصه بخشهای مهم این کتاب
در زیر، خلاصهای از محتوا بر اساس صورت فلکی، همانطور که در متن اصلی PDF ارائه شده، آورده شده است:
۱. دب اصغر (Ursa Minor / خرس کوچک)
– به عنوان نزدیکترین صورت فلکی به قطب شمال سماوی توصیف شده است.
– نامهای مختلفی از جمله “خرس کوچک”، “دیگ کوچک”، “هفت ستاره دیگ کوچک” (بنات النعش الصغری) و “اورار” (دیگ بزرگ) دارد.
– برخلاف دب اکبر، به صورت کامل تصویر شده است.
– اخترشناسان بیست و هفت ستاره در “بدن” و هشت ستاره در خارج از آن مشاهده کردهاند. هفت مورد از آنها به طور ویژه درخشان هستند.
– چهار ستاره درخشان، شکلی مستطیلی در “بدن” خرس و سه ستاره دم آن را تشکیل میدهند. این هفت ستاره را “بنات النعش الکبری” مینامند.
– شعر به “فرقد” اشاره دارد که درخشانترین ستاره از دو ستاره در دب اصغر است و به عنوان نشانهای برای یافتن ستاره قطبی در نظر گرفته میشود.
– نزدیکی آن به قطب شمال سماوی، آن را برای تعیین جهتها، به ویژه قبله در اسلام، مهم میکند.
۲. دب اکبر (Ursa Major / خرس بزرگ)
– به عنوان دومین صورت فلکی در نیمکره شمالی توصیف شده است.
– با نامهایی چون “خرس بزرگ”، “بنات النعش الکبری” (هفت ستاره دیگ بزرگ)، “هفت اورنگ مهین” و “عرابه داود” شناخته میشود.
– برخلاف دب اصغر، با تمام اندامهایش تصویر شده است.
– این صورت فلکی، دایرة البروجی است و همیشه در آسمان شمالی دیده میشود.
– اخترشناسان بیست و هفت ستاره در خود صورت فلکی و هشت ستاره در خارج از آن شناسایی کردهاند.
– هفت ستاره درخشانتر به “بنات النعش الکبری” معروف هستند و اغلب در شعر فارسی استفاده میشوند.
– ستاره کوچکی به نام “سهیل” (Soha) در نزدیکی ستاره میانی “دم” (المعز) ذکر شده و برای سنجش بینایی استفاده میشود.
۳. تنین (Draco / اژدها)
– سومین صورت فلکی در نیمکره شمالی.
– به صورت اژدهای بزرگی با چهار ستاره در سر و یک ستاره در زبانش تصویر شده است.
– بیست و شش ستاره در بدن مارپیچ آن مشاهده شده است.
– سر آن بین صورتهای فلکی شلیاق و دب اصغر قرار دارد.
– چهار ستاره سر آن “عوائد” یا “صلیب” نامیده میشوند.
– در فارسی، همچنین به نامهای “اژدها”، “هشت بهر” یا “هشت بر” شناخته میشود.
– افسانهها آن را در اسطورههای هند و ایران مرتبط با بلعیدن خورشید و ماه در هنگام خسوف میدانند.
۴. قیقاووس (Cepheus)
– چهارمین صورت فلکی.
– در اسطورههای یونانی، قیقاووس پادشاه اتیوپی و همسر کاسیوپیا بود. دختر آنها آندرومدا بود.
– ابوریحان بیرونی آن را مردی تاجدار توصیف کرده که بر یک زانو نشسته و دستانش را باز کرده است.
– برخی از ستارگان این صورت فلکی متغیر هستند، یعنی درخشندگی آنها در طول زمان تغییر میکند. این تغییرات باعث شد اعراب آن را “ملتهب” بنامند.
– یازده ستاره در صورت فلکی و دو ستاره در خارج از آن مشاهده شده است.
۵. عوا (Boötes / چوپان)
– پنجمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “صیّاح” (فریادزن)، “بقار” (چوپان)، “گاهوچران” (چوپان گاو)، “طارِد الدب” (تعقیبکننده خرس) و “حارس السماء” (نگهبان آسمان) شناخته میشود.
– به صورت شکاری با چوب دستی و دو سگ شکاری تصویر شده که دب اکبر را تعقیب میکند.
– دو ستاره برجسته آن “سماک رامح” (ستاره درخشانتر و سرخ) و “سماک اَزَل” (ستاره کمنورتر، که “سماک اَزَل” یا “سماک ازل” به معنی “چوپان بدون شمشیر” است) هستند.
– نامهای “سماک” به مکانهای بلند اشاره دارند که اغلب به صورت استعاری در شعر استفاده میشوند.
۶. اکلیل شمالی (Corona Borealis / تاج شمالی)
– ششمین صورت فلکی.
– با نامهایی چون “فاکه” (جام)، “کاسه یتیمان”، “کاسه درویشان” و “قصعه المساکین” (کاسه فقرا) شناخته میشود.
– صورتی نیمهدایرهای با فضایی بین ستارگانش است.
– پشت چوب دستی دب اکبر قرار دارد.
– هشت ستاره در این صورت فلکی مشاهده شده است.
– ستاره درخشان جنوبی “نیر الفاکه” یا “المنیر من الفاکه” (روشنترین ستاره فاکه) نامیده میشود.
– سند اشاره میکند که هفدهمین منزل قمری نیز “اقلیم” (تاج) نامیده میشود و با صورت فلکی عقرب مرتبط است.
۷. الجاثی علی رکبتیه (Hercules / زانو زده)
– هفتمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “الجاثی”، “الجاثی علی رکبتیه”، “جاثی” و “راقص” شناخته میشود.
– به صورت مردی زانو زده تصویر شده که احتمالاً در حال اجرای مراسمی یا رقصی است.
– در اسطورههای یونانی، هرکول قهرمانی بود که توسط زئوس تقدیس شد و در آسمان قرار گرفت.
– فخرالدین اسعد گرگانی، هرکول را مردی زانو زده توصیف کرده و آن را با “زن در زنجیر” (امرأه المسلسله) مرتبط میداند.
۸. شلیاق یا چنگ رومی (Lyra / چنگ)
– هشتمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “لورا”، “چنگ رومی”، “آوا” (چنگ)، “کشتی” (قایق کوچک) و “سنج” (چنگ) شناخته میشود.
– ده ستاره دارد.
– بین هرکول و ولپیکولا قرار دارد.
– درخشانترین ستاره آن “وگا” (Vega) است که با پرندهای که بالهایش را جمع کرده، مرتبط است.
– دو ستاره دیگر با وگا مثلثی را تشکیل میدهند که برخی آن را “شکم دیگ” مینامند و برخی دیگر آن را با صورت فلکی عقاب مرتبط میدانند.
۹. دجاجه، طایر، ماکیان (Cygnus / قو)
– نهمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “طایر” (پرنده)، “آوا العراقی” و “ماکیان پیر” شناخته میشود.
– به صورت قو یا غازی با گردن دراز تصویر شده که در حال پرواز و کشیدن گردن برای خوردن است.
– هفده ستاره در صورت فلکی و دو ستاره در خارج از آن مشاهده شده است.
– بسیاری از ستارگان در کهکشان راه شیری قرار دارند.
– دو ستاره درخشان نوک و یک ستاره دم را مشخص میکنند که به ترتیب “منار الدجاجه” و “ذنب الدجاجه” نامیده میشوند.
– بهترین زمان مشاهده آن در ماه سپتامبر است.
– با پرندهای با گردنی شبیه سرو مرتبط است.
۱۰. ذات الکرسی یا خداوند کرسی (Cassiopeia / کاسیوپیا)
– دهمین صورت فلکی.
– با نامهای “ذات الکرسی”، “خداوند کرسی” یا “کاسیوپیا” (در متون باستانی یونانی، این ملکه اتیوپی و همسر قیقاووس بود) شناخته میشود.
– به اسطوره آندرومدا مرتبط است.
– به صورت ملکهای که بر تخت نشسته، توصیف شده است.
– کاسیوپیا یا دخترش آندرومدا، خود را زیباتر از تمام نیریدهای (دختران دریا) میدانستند و نپتون را خشمگین کردند.
– نپتون هیولای دریایی سِتوس را برای آزار اتیوپی فرستاد و آندرومدا به عنوان قربانی پیشنهاد شد. پرسئوس با کشتن سِتوس او را نجات داد.
– ستارگان این صورت فلکی با کاسیوپیا، آندرومدا (امرأه المسلسله)، پرسئوس (برساوش) و سِتوس (قیتاس) مرتبط هستند.
۱۱. برساوش (Perseus / پرسئوس)
– یازدهمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “برساوش”، “برشوش” و “فراسفوش” شناخته میشود.
– به صورت قهرمان پرسئوس که مدوسا را کشت و آندرومدا را نجات داد، معرفی شده است.
– بیست و نه ستاره از قدر دوم تا پنجم دارد.
– بین صورتهای فلکی ثریا و کاسیوپیا قرار دارد.
– طبق اسطورههای یونانی، پرسئوس وظیفه داشت سر مدوسا را نزد پولیدکتس ببرد. با کمک آتنا و هرمس، او این کار را انجام داد. او همچنین مسئول نجات آندرومدا از قربانی شدن به سِتوس است.
۱۲. صورت فلکی ممسک الاعنه یا ممسک العنان یعنی عنان دار (Auriga / ارابهران)
– دوازدهمین صورت فلکی.
– به صورت مردی ایستاده که بز و بچههایش را گرفته و دب اکبر را تعقیب میکند، تصویر شده است.
– مشهورترین ستاره آن “عَیُّوق” (Capella) در بازوی چپ اوست.
– نام “اورایگا” (ارابهران) به ارتباط آن با ارابه چهار اسبه اختراع شده توسط اریکتونیوس، صنعتگر ماهر و وارث هفایستوس، اشاره دارد.
– در اسطورههای یونانی، او پادشاهی مهربان و حامی هنرمندان است.
۱۳ و ۱۴. حوا و حیه یا مار و مارافسای (Ophiuchus and Serpens / افعی و مار)
– سیزدهمین و چهاردهمین صورت فلکی، که به هم چسبیده اند.
– افعی به صورت مردی که ماری را گرفته، تصویر شده است.
– “حوا” به معنی “مارگیر” است.
– “حیه” (اژدها) به صورت ماری با سر و دم بلند و بدنی کوتاهتر تصویر شده است.
– نامهای “حوا” و “حیه” ریشه مشترکی در زبانهای سامی دارند.
– در اسطورههای یونان باستان، این صورت فلکی به صورت آسکلپیوس، خدای شفابخش، که با ماری درگیر است، دیده میشود.
– گفته شده است که آسکلپیوس راز شفا را از مار آموخت.
– داستان حاکی از آن است که آسکلپیوس در ابتدا قصد کشتن مار را داشت، اما بعدها به آن دلبست.
– این دو صورت فلکی (مار و افعی) به عنوان یک موجودیت واحد، مارگیر و مار، در نظر گرفته میشوند.
– آسکلپیوس بعدها توسط زئوس کشته شد زیرا باعث جاودانگی انسانها گردید، اما مورد احترام قرار گرفت و در میان ستارگان قرار داده شد.
۱۵. صورت فلکی سهم یا تیر (Sagitta / تیر)
– پانزدهمین صورت فلکی.
– به صورت تیر تصویر شده است.
– بین نوک قو و عقاب قرار دارد.
– تیر به سمت شرق و بدنه آن به سمت غرب است.
– به صورت پرندهای لاشخور با بالهای باز، که دو پا را بر روی تیری قرار داده است، توصیف شده است.
– “النصر الواقع” یکی از درخشانترین ستارگان است و با چنگ (شلیاق) مرتبط است.
– “النصر الطائر” به پرواز بلند خود و تصاویر شاعرانه مشهور است.
۱۶. صورت فلکی عقاب (Aquila / عقاب)
– شانزدهمین صورت فلکی.
– به صورت عقاب تصویر شده است.
– نه ستاره دارد.
– برخی اخترشناسان شش ستاره از آن را جزئی از شلیاق میدانند.
– بین صورتهای فلکی دلفین، سهم و مار قرار دارد.
– به صورت پرندهای لاشخور با بالهای باز، که دو پا را بر روی تیری قرار داده است، توصیف شده است.
– “النصر الواقع” یکی از درخشانترین ستارگان است و با چنگ (شلیاق) مرتبط است.
– “النصر الطائر” به پرواز بلند خود و تصاویر شاعرانه مشهور است.
۱۷. صورت فلکی دلفین (Delphinus / دلفین)
– هفدهمین صورت فلکی.
– به صورت دلفین تصویر شده است.
– ده ستاره دارد که چهار ستاره آن شکل لوزی در بدنش را تشکیل میدهند.
– برخی این چهار ستاره را صلیب تفسیر میکنند.
– بین صورتهای فلکی عقاب و “قطعه الفرس” قرار دارد.
۱۸. صورت فلکی قطعه الفرس (Equuleus / اسب کوچک)
– هجدهمین صورت فلکی.
– همچنین با نام “راس الفرس” (سر اسب) شناخته میشود.
– به صورت بخش جلویی اسب، از سر تا سینه، شبیه سر اسب یا قسمتی از اسب، تصویر شده است.
– چهار ستاره دارد.
– نزدیک صورتهای فلکی دلفین و ارابهران قرار دارد.
۱۹. فرس اعظم، فرس ثانی یا اسب دوم (Pegasus / اسب بالدار)
– نوزدهمین صورت فلکی.
– همچنین با نامهای “فرس ثانی” یا “اسب دوم” شناخته میشود.
– به صورت اسب بالدار تصویر شده است.
– نوزده ستاره دارد.
– یک ستاره در قسمت عقب آن با صورت فلکی آندرومدا مشترک است.
– اخترشناسان عرب چهار ستاره در قسمت عقب آن را “دلو” (سطل) شناسایی میکنند.
– ستارگانی که گردن و شانه آن را مشخص میکنند نیز توصیف شدهاند.
– این صورت فلکی با مفهوم زمان و حرکات سماوی مرتبط است.
۲۰. صورت فلکی امرأه المسلسلهٔ یا مرأه المسلسلهٔ (زن به زنجیر کشیده) (Andromeda / آندرومدا)
– بیستمین صورت فلکی.
– به صورت زنی که به زنجیر کشیده شده، تصویر شده است.
– همچنین با نامهای “المرأه التی لم تر بعلاً” (زنی که شوهر ندیده) یا “آندرومدا” در زبان یونانی شناخته میشود.
– به اسطوره کاسیوپیا، قیقاووس و پرسئوس مرتبط است.
– بیست و سه ستاره در این صورت فلکی مشاهده شده است.
– ستاره “رشا” مهم است و بیست و هشتمین منزل قمری را مشخص میکند.
۲۱. صورت فلکی مثلث یا سه سو (Triangulum / مثلث)
– بیست و یکمین صورت فلکی.
– به صورت مثلثی کشیده تصویر شده است.
– بین ستارگان صورت فلکی برج حمل و ستاره درخشان “حَمَل” (Hamal) در برج حمل قرار دارد.
– ستاره رأس مثلث “راس المثلث” (سر مثلث) نامیده میشود.
– چهار ستاره دارد، با یک ستاره در رأس و سه ستاره در قاعده.
– ستارگان قاعده “انیسین” (همراهان) نامیده میشوند.
دانلود چند کتاب دیگر:
اسطرلاب یا شمارشگر نجومی
صور الکواکب
کهکشان راه شیری
نجوم و تنجیم
جایگاه نمادهای نجومی در هنر ایران باستان
دانلود کتاب PDF صور فلکی شمالی
این کتاب اثری جامع و علمی در مورد صورتهای فلکی شمالی باشد که مشاهدات نجومی را با اشارات ادبی و اسطورهای، به ویژه از شعر فارسی و اسطورههای باستانی، ادغام میکند.
دانلود کتاب صور فلکی شمالی را به همه دوستداران مطالعه کتابهای مرتبط با نجوم و ستارهشناسی، پیشنهاد میکنیم. این کتاب یک نسخهای است که مخصوص نشر الکترونیکی تهیه شده و توسط کاربران برای استفاده همگان در کافهکتاب بارگزاری گردیده است.
توضیحات کتاب به زبان انگلیسی:
The book “Northern Constellations” is an important and detailed text on Northern constellations, prepared for scientific purposes. Its content includes astronomical descriptions, mythological origins, and poetic references to these constellations. The language used is Persian.
برای دانلود این کتاب، ابتدا باید عضو سایت بشوید.
پس از عضویت، لینک دانلود این کتاب و همهی کتابهای سایت برای شما فعال میشوند.
(قبلا عضو شدهاید؟ وارد شوید)
