کتاب نایاب و دلچسب الفهرست نوشته ابن ندیم در سال ۳۷۷ه.ق به تالیف رسیده است. این نسخه از کتاب که همآکنون مهیای دانلود شماست، یک نسخه بسیار نایاب، چاپ سال ۱۳۴۶ خورشیدی میباشد که در ادامه و پس از پایان توضیحات و معرفی کتاب، لینک دانلود PDF آن خدمت شما ارائه گردیده است.
معرفی کتاب الفهرست ابن ندیم؛ دائرةالمعارف بزرگ جهان اسلام
کتاب الفهرست ابن ندیم یکی از مهمترین و ارزشمندترین آثار کتابشناسی در تمدن اسلامی است که تصویری گسترده از علوم، اندیشهها، فرقهها و آثار مکتوب تا قرن چهارم هجری ارائه میدهد. این اثر گرانسنگ به قلم ابن ندیم در سده چهارم هجری قمری نگاشته شد و امروزه بهعنوان یکی از منابع بنیادین برای شناخت تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی شناخته میشود.
الفهرست ابن ندیم نهتنها یک فهرست ساده از کتابها، بلکه نوعی دانشنامه و گزارش جامع از وضعیت فکری، علمی و ادبی جهان اسلام تا زمان مؤلف است.
ابن ندیم که بود؟
نام کامل مؤلف، ابوالفرج محمد بن اسحاق معروف به ابن ندیم است. او در قرن چهارم هجری در بغداد میزیست؛ شهری که در آن زمان یکی از مهمترین مراکز علمی و فرهنگی جهان بهشمار میرفت. ابن ندیم خود کتابفروش و نسخهشناس بود و بهواسطه حرفهاش با انبوهی از کتابها، نسخهها و دانشمندان عصر خویش ارتباط داشت.
همین موقعیت شغلی سبب شد که الفهرست ابن ندیم به اثری دقیق، گسترده و مبتنی بر مشاهده مستقیم تبدیل شود. او بسیاری از کتابهایی را که معرفی کرده، شخصاً دیده یا از صاحبان آنها درباره محتوایشان پرسوجو کرده است.
الفهرست ابن ندیم چیست و چرا اهمیت دارد؟
الفهرست ابن ندیم در اصل کتابی برای معرفی آثار مکتوب و مؤلفان تا سال ۳۷۷ هجری قمری است. اما اهمیت آن فراتر از یک فهرست کتاب است. این اثر:
- اطلاعات دقیق درباره نویسندگان، مترجمان و متفکران ارائه میدهد
- به معرفی جریانهای فکری، فرقههای مذهبی و مکاتب فلسفی میپردازد
- آثار یونانی، ایرانی، هندی و سریانی ترجمهشده به عربی را معرفی میکند
- گزارشهایی از کتابهایی میدهد که امروزه از بین رفتهاند
به همین دلیل، الفهرست ابن ندیم یکی از منابع اصلی پژوهشگران در حوزه تاریخ علم، فلسفه، کلام، ادبیات و حتی تاریخ ایران باستان است.
ساختار کتاب الفهرست ابن ندیم
الفهرست ابن ندیم ساختاری منظم دارد و به ده «مقاله» یا بخش اصلی تقسیم شده است. هر مقاله به موضوعی خاص اختصاص دارد. در ادامه، نگاهی به مهمترین بخشهای آن میاندازیم.
مقاله اول: زبانها و کتابهای آسمانی
در این بخش، ابن ندیم به بررسی خطها و زبانهای گوناگون میپردازد و درباره منشأ آنها توضیح میدهد. او همچنین کتابهای آسمانی و متون مقدس ادیان مختلف را معرفی میکند. این قسمت نشان میدهد که مؤلف دیدگاهی گسترده نسبت به فرهنگها و ادیان گوناگون داشته است.
مقاله دوم: نحو و زبانشناسی
این بخش به معرفی نحویان و علمای زبان عربی اختصاص دارد. ابن ندیم در این قسمت، نام بسیاری از ادیبان و زبانشناسان را ثبت کرده که اطلاعات مربوط به برخی از آنها تنها از طریق همین کتاب به دست ما رسیده است.
مقاله سوم: تاریخ و سیره
در این بخش، الفهرست ابن ندیم به معرفی مورخان، نسبشناسان و نویسندگان کتابهای تاریخی میپردازد. این قسمت برای پژوهشگران تاریخ اسلام اهمیت ویژهای دارد.
مقاله چهارم: شعر و شاعران
ابن ندیم در این مقاله، شاعران عرب و آثار آنان را معرفی میکند. این بخش منبعی مهم برای شناخت شعر جاهلی و اسلامی است و اطلاعات ارزشمندی درباره دیوانها و سبکهای شعری ارائه میدهد.
مقاله پنجم: کلام و فرقهها
یکی از جذابترین بخشهای الفهرست ابن ندیم مربوط به معرفی فرقههای مذهبی و مکاتب کلامی است. در این قسمت، ابن ندیم به معرفی جریانهایی همچون معتزله، شیعه، خوارج و دیگر گروهها میپردازد و آثار مهم هر گروه را فهرست میکند.
مقاله ششم: فقه و حدیث
این بخش به معرفی فقیهان، محدثان و آثار فقهی اختصاص دارد و تصویری از تنوع مکاتب فقهی در قرون نخستین اسلامی ارائه میدهد.
مقاله هفتم: فلسفه و علوم عقلی
در این قسمت، الفهرست ابن ندیم به معرفی فلاسفه، مترجمان آثار یونانی و کتابهای فلسفی میپردازد. این بخش اهمیت ویژهای دارد زیرا نشان میدهد که چگونه آثار فیلسوفان یونان مانند ارسطو و افلاطون وارد جهان اسلام شدند و مورد شرح و تفسیر قرار گرفتند.
مقاله هشتم: علوم ریاضی و طبیعی
در این مقاله، دانشمندانی که در زمینه ریاضیات، نجوم، طب و سایر علوم طبیعی فعالیت داشتهاند معرفی میشوند. اطلاعات این بخش برای تاریخ علم بسیار ارزشمند است.
مقاله نهم: جادو، کیمیا و علوم غریبه
ابن ندیم حتی به معرفی کتابهایی در زمینه جادو، طلسمات و کیمیاگری نیز پرداخته است. این موضوع نشان میدهد که الفهرست ابن ندیم تصویری کامل از فضای فکری آن دوران ارائه میدهد، نه فقط علوم رسمی و پذیرفتهشده.
مقاله دهم: داستانها و افسانهها
در این بخش، آثار داستانی و روایی معرفی شدهاند. اهمیت این قسمت در آن است که اطلاعاتی درباره متون داستانی که برخی از آنها امروز از میان رفتهاند در اختیار ما قرار میدهد.
الفهرست همچنین دربردارنده آگاهی و اطلاعات ارزندهای از کتب و خطوط دوره ساسانی، همچنین کتب مانی و مانویان است. الفهرست چونان دانشنامهای است که تاریخ فرهنگ، ادبیات و مذاهب را از سدههای پیش از اسلام آغاز کرده و تا زمان تالیف (سده چهارم هجری) دنبال میکنید
الفهرست ابن ندیم و انتقال علوم باستانی
یکی از نکات مهم درباره الفهرست ابن ندیم توجه آن به آثار ترجمهشده از زبانهای یونانی، فارسی و هندی است. این کتاب نشان میدهد که چگونه در دوران عباسی، موج بزرگی از ترجمه آثار علمی و فلسفی به زبان عربی شکل گرفت.
بهواسطه همین گزارشهاست که پژوهشگران امروز میتوانند مسیر انتقال علوم از تمدنهای باستانی به جهان اسلام و سپس به اروپا را پیگیری کنند.
ارزش تاریخی الفهرست ابن ندیم
اهمیت الفهرست ابن ندیم را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
- ثبت نام و آثار صدها نویسنده که برخی از آنها در منابع دیگر ذکر نشدهاند
- ارائه اطلاعات درباره کتابهایی که امروز نسخهای از آنها باقی نمانده است
- انعکاس فضای فکری و فرهنگی قرن چهارم هجری
- کمک به شناخت تاریخ ترجمه و انتقال دانش
در بسیاری از پژوهشهای جدید درباره تاریخ فلسفه اسلامی یا تاریخ علم، الفهرست ابن ندیم یکی از منابع اصلی استناد محسوب میشود.
چرا مطالعه الفهرست ابن ندیم امروز اهمیت دارد؟
مطالعه الفهرست ابن ندیم فقط برای متخصصان تاریخ یا نسخهشناسی مفید نیست. این کتاب برای هر علاقهمند به تمدن اسلامی و تاریخ اندیشه اهمیت دارد، زیرا:
- نشان میدهد مسلمانان در قرون اولیه چه گسترهای از علوم را میشناختند
- تصویر روشنی از تعامل فرهنگها ارائه میدهد
- به ما یادآوری میکند که دانش، حاصل تبادل میان تمدنهاست
از خلال صفحات الفهرست ابن ندیم میتوان فهمید که تمدن اسلامی چگونه پلی میان دانش باستان و جهان جدید بوده است.
دانلود کتابهای مشابه:
دانلود کتاب معجم البلدان (یاقوت حموی)
دانلود کتاب المسالک و الممالک (ابنخردادبه)
دانلود کتاب صور الاقلیم
دانلود کتاب جغرافیای حافظ ابرو
دانلود کتاب سفرنامه ناصرخسرو
دانلود کتاب الفهرست ابن ندیم PDF
کتاب الفهرست ابن ندیم اثری ماندگار در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی است. این کتاب که به قلم ابن ندیم در قرن چهارم هجری نوشته شد، مجموعهای گسترده از اطلاعات درباره نویسندگان، کتابها، علوم و جریانهای فکری زمان خود ارائه میدهد.
امروزه الفهرست ابن ندیم نهتنها یک فهرست کتاب، بلکه سندی بیبدیل از تاریخ اندیشه، انتقال دانش و تنوع فرهنگی جهان اسلام بهشمار میرود. هر پژوهشگری که بخواهد گذشته علمی و فکری این تمدن را بشناسد، ناگزیر باید به این اثر ارزشمند مراجعه کند.
مطالعه کتاب الفهرست را به همه پژوهشگران جغرافیای تاریخی پیشنهاد میکنیم. این نسخه از کتاب الفهرست، چاپ سال ۱۳۴۶ خورشیدی میباشد که توسطکاربران تهیه و ارسال گردیده است.
برای دانلود این کتاب، ابتدا باید عضو سایت بشوید.
پس از عضویت، لینک دانلود این کتاب و همهی کتابهای سایت برای شما فعال میشوند.
(قبلا عضو شدهاید؟ وارد شوید)
